Krzysztof Turzański - Sława Umińska-Kajdan

2019-04-29

A my tylko banany i banany

Nie znam się na sztuce, zwłaszcza współczesnej. Wymyślne „instalacje”, bananowe zdjęcia i cały ten artystyczny ambaras do mnie nie przemawiają. Przechodzę wobec nich obojętnie. Nie potrafię dostrzec piękna i twórczej myśli w płótnie ochlapanym w sposób przypadkowy farbą. Podobnie jak bez emocji spoglądam na dzieła Picassa, które nie wywołują u mnie zachwytu. Sztuka jakakolwiek by nie była – nie gorszy mnie jednak i raczej bym jej nie cenzurował. Z kilku powodów.

Po pierwsze, to jednak straszny obciach przestraszyć się banana w rękach i ustach kobiety. Jak ktoś ma brzydkie (a może przyjemne?) skojarzenia to już jego problem. Czy się nam to podoba, czy nie – banany i inne przyjemności są częścią naszego życia, więc wstydzić się nie ma czego. 

Po drugie, to jednak obciach wywiesić „dzieło” na wystawie, a później je zdjąć. Ze strachu lub wstydu – to już bez znaczenie. Jak na to nie spojrzeć, któraś decyzja była błędna: o zdjęciu, albo o wystawieniu, co źle świadczy o kustoszu. I tyle.

Po trzecie i moim zdaniem najważniejsze – nie należało cenzurować tego „dzieła”, bo jak już wielokrotnie się przekonaliśmy – efekt jest odwrotny od oczekiwanego. Pies z kulawą nogą nie zwróciłby na banany uwagi, w kraju nikt by o nich nie usłyszał (bo i nie ma o czym) – gdyby nie ta idiotyczna decyzja o wycofaniu się z jego prezentacji. I dziś wszyscy już bananową sztukę poznali i jest szeroko omawiana. Artysta musi być uszczęśliwiony.

Pamiętacie Adama Małysza i słynną „bułkę z bananem”? To już przechodzi do lamusa, bo nasz skoczek z bananem jednak nie był tak sugestywny jak piękna kobieta. Ona rozgrzała wszystkich do czerwoności… Przez kilka dni pośmiejemy się z tego, banany zaleją internety, a później… zapadnie cisza. Do czasu aż znajdziemy nowy powód do sporu. Takie czasy. 

Sztuka powinna budzić emocje. I budzi. Jednak chyba coraz trudniej w dobie internetu je wywoływać, bo artyści stosują coraz bardziej prymitywne metody. A może to my, odbiorcy, jesteśmy coraz mniej wymagający i sztuka dostosowuje się do nas? Wszystko już widzieliśmy, przeżyliśmy i nie potrafimy się zachwycić „prostym pięknem”. 

Inna rzecz, że stajemy się coraz bardziej wrażliwi (najczęściej na pokaz) i reagujemy alergicznie na rzeczy, które nie powinny budzić takich skrajnych emocji. Pamiętam przedstawienie teatralne w Tarnowskich Górach, na którym aktorka pokazała nagą pierś… oj, była z tego niezła awantura. Koncert metalowy, Klątwa, Kler, Harry Potter, papież przygnieciony przez meteoryt… przykłady można mnożyć. 

O ile sama sztuka (przedstawienia teatralne, instalacje, książki, obrazy, filmy) nie budzi we mnie emocji to ich cenzurowanie, zakazywanie i palenie wywołuje we mnie jakiś wewnętrzny sprzeciw. I jestem przekonany, że słuszny. 

Nie lubię jak ktoś mi mówi jak mam żyć, jak spędzać czas wolny, co wolno mi czytać i oglądać. Cenię sobie wolność i prawo do oglądania różnych rzeczy, także idiotycznych zdjęć z bananem. Podoba mi się taki świat, w którym czuję się swobodnie. Standardy mogę wyznaczać sobie, nikt nie musi mi ich narzucać. Jak coś mi się nie podoba: nie oglądam, nie czytam, nie uczestniczę.

Obojętność i brak zainteresowania to najlepszy sposób krytyki,  który nie uraża nikogo. A jak artysta nie będzie miał publiki… przeminie niezauważony. Po jaką cholerę więc go promować cenzurą i protestami? Nie potrafię tego zrozumieć, choć historia powtarza się raz za razem. 

Swoją drogą ciekaw jestem ilu oburzonych bananową sztuką i walczących zaciekle o dobro sprawy – w domowym zaciszu, siada przed komputerem oglądając dostępnego bezpłatnie pornola. 

Coś Wam powiem kochani… Na jedno i drugie, po prostu szkoda czasu.